Türkler İskandinavya’ya yerleşen ilk kavimlerden biri mi?

İsveçli Tarih Profesörü Sven Lagerbrink 1764 yılında Türk dilini ve İsveççeyi karşılaştırdığı eserinde, çarpıcı sonuçlara ulaşıp şu ifadeyi kullanmaktaydı:

“Bizlerin (İsveçlilerin) ataları Odin’nin yoldaşları Türklerdir. Bu konuda elimizde yeteri kadar kanıt mevcuttur. Sizleri bu konuda kandırmaya çalışıp onların Gotlar olduğunu söyleyecek olan insanlar olacak. İtibarımın zedelenip ya da zedelenmemesi umrumda değil. Odin ve yoldaşları Türk idi” [1].

 

Bu derece kesin konuşan İsveçli Tarih Profesörü Sven Lagerbring iddialarını nereye dayandırmaktaydı ?

İskandinav Tarihinde bir destanın ilk yazımını yapan ve ilk İskandinav – İsveççe sözlüğünü yayımlayan Olof Verelius, İskandinavya Mitolojisinin “Hervarar” Hikayesini kaleme geçirdiği “Hervarar Saga På Gammal Götska Med Olai Vereli Vttolkning Och Notis” adlı, 1672 yılında yazdığı eserinde şu ifade geçmektedir:

“Bu zamanda Asyalılar ve Türkler doğudan gelip kuzeydeki bölgelere yerleştiler. Onların liderlerinin adı Odin idi” [2].

 

Fransız-Amerikalı gezgin ve Antropolog Paul Belloni, Viking Tarihini incelediği, 1889 yılında yazdığı eserinde bazı mitolojik hikayeleri İngilizce’ye çevirmiş, Hervarar Hikayesinin belirttiğimiz kısmını da kendi diline tercüme etmiştir [3].

Danimarkalı Tarihçi Jacob Langebek, 1772 yılında yazmış olduğu İskandinavya’nın tarihini incelediği eserinde şu İskandinav anlatısına yer vermiştir:

“Gerçeğin açığa çıkması için çabalayan kuzeydeki dillerin kökeninin tarihi, Türkler ve Asyalıların kuzeye yerleşmeleri ile başlar… Bu insanların lideri Odin idi” [4].

 

Bu gerçeği Azeri tarihçi Chingiz Garasharly da farketmiş ve 2011 yılında yazdığı eserinde kendisi de eserinin bir bölümünde bu hususa değinmiştir [5]. İskandinav Mitolojisinin “Sturlaugs Saga Starfsama” adlı hikayesinin “Söguhetjur kynntar” adlı bölümünde de yine çok benzer ifadelere yere verilmektedir. Hikayenin başlangıcı şu şekildedir:

“Yaşanmış olaylar hakkında en doğru bilgiye sahip olanlar, kuzeye yerleşenlerin Türkler ve Asyalılar olduğunu bilir. Onların dilleri tüm bölgelere yayılarak diğerler dillerin kökenini oluşturdular. Onların kabile reisi Odin idi ve tüm insanlar soylarını ona bağlarlar” [6][7][8].

 

Iskandinav Mitolojisinin anlatılarını bir kitap haline getiren ve Iskandinav tarihinin var oluş sebeplerinden biri olan Snorri Sturluson’nun (Doğum 1179 – Ölüm 1241) yazmış olduğu “The Prose Edda” ve “Heimskringla” adlı eserlerine değineceğiz.

(2005 yılında Amerikalı İskandinav Tarihi Profesörü Jesse Byock, Snorri Sturluson’nun “The Prose Edda” adlı eserinin İngilizce aktarımını yaptı.  Anthony Faulkes’da “Viking Society for Northern Research” adına Snorri Sturluson’nun “The Prose Edda” adlı eserini kitaplaştırmıştır. Makalemizde Snorri Sturluson’nun “The Prose Edda” adlı eseri için, bu iki kaynağı referans alacağız.)

Jesse Byock, Snorri Sturluson’nun eserinin İngilizce aktarımını yaptığı kitabının sonunda kullanılan bazı özel adların (Örneğin Vafud, Vak, Ull, Thor vb.) açıklamasını yaptığı eserinde  Tyrkland’dan bahseder. Yine Anthony Faulkes’un eserinde de, kavramları açıklamak için özel bir bölüm ayrılmış ve yine Tyrkland’dan bahsedilmiştir. Tyrkland neden önemlidir? Çünkü İskandinav Mitolojisinde “Ynglinga Saga” adlı anlatıda Odin’nin Tyrkland’dan İskandinavya’ya doğru göç ettiği yazılıdır [9]. Peki bu Tyrkland neresidir? Sorri Sturluson bir diğer eseri olan “Heimskringla” adlı eserde “Ynglinga Saga” hikayesini anlattığı bölümde şu açıklamalara yer verilmiştir:

“Dağların güney tarafı Tyrkland’a (Türklerin ülkesi, ön Asya) uzak değildir. Odin’nin orada büyük mülkleri var idi” [10].

 

Fransız-Amerikalı gezgin ve Antropolog Paul Belloni, yazdığı eserinde Tyrkland’ı şu şekilde tanımlamıştır: “Tyrkland, Odin’nin yurdu” [11].  Jesse Byock, Tyrkland’ı şu şekilde tanımlar:

“Türkiye (Tyrkland): … Odin yolculuğuna Türkiye’den başlar” [12].

 

Anthony Faulkes ise benzer olarak Tyrkland kavramını şu şekilde açıklar:

“Türkiye, Türklerin yurdu” [13].

 

Şimdi ise İskandinav Mitolojisinde “Greenland Saga” adlı hikayede geçen “Tyrker” adlı karaktere değineceğiz. Avrupa’dan Amerika kıtasına yolculuk yapan ilk kişi olan Leif Eriksson’nun üvey babası olup,  aynı zamanda onun, Kuzey Amerika’ya yaptığı yolculukta yer alan mürettebatın bir üyesidir [14]. Olayın hikayesi şu şekildedir: Tyrker bir gün ortadan kaybolur, Leif Eriksson çok meraklanır ve kendini suçlar, ardından onu bulması için 12 kişi yollar. Tyrker geri döner ve Leif Eriksson merakla Tyrker’e nerede kaldığını sorar. Tyrker ilk başta ana dili olan Türkçe konuşur ve hiç kimsenin onu anlamadığını fark edince Norsça’ya döner ve üzüm ağaçları bulduğunu belirtir. Leif Eriksson çok heyecanlanır ve Tyrker’e onların üzüm ağaçları olup olmadığını sorar. Tyrker emin olduğunu çünkü ana yurdunda (Türkiye) üzüm ağaçlarının bolluğundan ve öneminden bahseder. Ertesi gün Leif Eriksson gemisini Tyrker’in bulduğu üzümler ile doldurur ve yolculuk devam eder [15]. Kuzey Amerika kıtası, Tyrker adlı bir Türk’ün yardımı ile bulunmuştur. Yerin ismini de Leif Eriksson Vinland (Vineland = Şarap ülkesi) olarak koymuştur.

“Greenland Saga” adlı hikaye 985-986’li yıllarda geçmektedir. Osmanlı devletinin (1299) henüz kurulmadığı, Selçuklu devletinin Anadolu bölgesine henüz yerleşmediği bir sırada (Malazgirt 1071) ve gösterdiğimiz kanıtlara dayanarak, Tyrker’in rahatlıkla Iskandinavya’ya göç eden Odin’in kabilesinin bir üyesi olduğunu söyleyebiliriz. Bu sebepledir ki Tyrker Norsça’nın yaygınlaşıp Türkçe’nin unutulmasından dolayı” diğer insanlar tarafından anlaşılamamış olabilir.**Burada açıklamamız gerekir; “Sümerliler ‘in Türklüğü” ve “Etrüskler’in Türklüğü”  adlı makalelerimi okuyanlar Türklerin 1071’de Anadolu’ya giriş yapmadıklarını, bizlerin Anadolu’nun yerli halkı olduğumuzu göreceklerdir. Selçuklu Türkleri ilk olarak 1071’de Anadolu’ya yerleşmeye başladılar demek doğru olacaktır.

Ek olarak açıklamamız gereken bir diğer nokta ise, Mitolojide bahsedilen Türk yurdu Tyrkland aslında Anadolu’da bulunan Truva şehridir ve Türkler Truvalı olarak adlandırılır. Odin’in göçü Türk yurdu olan Anadolu’da bulunan Truva’dan başlar [16][17][18].

Sonuç olarak Türkler İskandinavya’ya yerleşen ilk kavimlerden biri mi?

Görüldüğü üzere Iskandinav Mitolojisinin kendisi, Türklerin İskandinavya’ya yerleşen ilk kavimlerden biri olduğunu ve İskandinav tarihinin ve dilinin yine bu kavimler ile başladığını yazmaktadır. Daha da önemlisi İskandinav Mitolojisinin en önemli tanrısı Odin’nin (Thor’un babası) Türk yurdundan geldiğini, Türk olduğunu yine İskandinav Mitolojisinin kendisi söylemektedir. Odin, İskandinavya’ya göç eden Türk halkının, kabilenin lideridir. Sven Lagerbring, tüm bu gerçekleri görmüş ve bu sebeple atalarının Türkler olduğunu çekinmeden ve büyük bir gurur ile dünyaya haykırmıştır.

Konu Yazar:

Mertcenk’e beni kırmadığı ve böylesine değerli bir değerli yazıyı sitede yer verdiği için teşekkürlerimi sunuyorum. Kendisini Twitter’dan da takip etmek isteyenler > https://twitter.com/MertcenkSabanc

Kaynaklar

[1] S.Lagerbring, Bref till Cancellie Rådet och Riddaren, Herr Joh. Ihre om Svenska och Turkiska Språkenslikhet. Lund (1764)
[Ingilizce çeviri: “Our ancestors are Turks who are comrades of Oden. We have got enough evidence on this subject. There are people who want to fool you into thinking they are Goths. I don’t care whether it will be discrediting for me or not. Oden and his comrades were Turks.”]

[2] O.Verelius, Hervarar Saga På Gammal Götska Med Olai Vereli Vttolkning Och Notis, Henricus Curio, 1672, s.37
[Orijinal: “þeffu famtiida komu auftan Alifae n en oc Tyrkiar, oc bigdu Nordur-laund. Odin formadr þeirra atti marga fonu, urdu þeir aller mikler menn, oc riker.”]

[3] P.Belloni. The viking age: the early history, manners, and customs of the ancestors of the English speaking nations, New York, C. Scribner’s sons, 1889, s.53-54
[Ingilizce çeviri: “At this time the Asia-men and Tyrkjar came from the east and settled in the northern lands; their leader was called Odin”]

[4] J.Langebek, Scriptores rerum Danicarum medii aevi. Tomus 2, 1772, Reprint Kraus-Thomson Organization Limited, 1969, s.34
[Orijinal:”Upphaf allra frasagna i’Norreni tungi ðeirri er sanindi fylgia, hofz ða er Tyrkir ok Asia menn bygdu nordrit… Hofud madr ðessa folks uar Odin son ðors, hann atti marga sonu”]

[5] C.Garasharly, The Turkic Civilization Lost in the Mediterranean Basin, İndigo, 2011, s.17

[6] J.Wellendorf. Gods and Humans in Medieval Scandinavia: Retying the Bonds, Cambridge University Press, 2018, s.5

[İngilizce çeviri: “All men who possess true knowledge about events know that Turk and Asians populated the North. The tongue which spread later across all lands originated. The chieftain of this people was called Odin and people trace their ancestry to him”

[7] Sturlaugs Saga Starfsama, FAS Vol. III, s.107
[Orijinal: “Allir menn, þeir sem sannfróðir eru at um tíðendi, vita, at Tyrkir ok Asíamenn byggðu Norðrlönd. Hófst þá tunga sú, er síðan dreifðist um öll lönd. Formaðr þess fólks hét Óðinn er menn rekja ætt til.”]

[8] https://www.snerpa.is/net/forn/sturlaug.htm

[9] J.Lindow. Handbook of Norse Mythology, ABC-CLIO, 2001, s.24

[10] S.Sturluson. Heimskringla, Cilt 1, 1220, bölüm 5, s.8
[İngilizce çeviri: ” To the south of the mountains it is not far
to Tyrkland (Land of Turks, Asia Minor). There Óðinn had large possessions.”]

[11] P.Belloni. The viking age: the early history, manners, and customs of the ancestors of the English speaking nations, New York, C. Scribner’s sons, 1889, s.51
[İngilizce çeviri: “Tyrkland, the home of Odin”]

[12]. S.Sturluson. J.Byock. The Prose Edda, Penguin UK, 2005, bkz: Terimler Listesi
[İngilizce çeviri: “Turkey (Tyrkland): … Odin sets out his Journey from Turkey”

[13] S.Sturluson. A.Faulkes. The Prose Edda, Viking Society For Northern Research
University College London, 2005, s.177
[İngilizce çeviri:”Tyrkland: Turkey, Land of the Turks]

[14] S.Sturluson, Samuel Laing. Heimskringla, cilt 3, Longman, Brown, Green and Longmans, 1844, s.349

[15] Antiquitates americanăe, sive scriptores septentrionales rerum ante-columbianarum in America edidit Societas regia antiquariorum seprentrionalium, Schultz, 1837, s.35
[Orijinal: “talaði þá fyrsteleingi á þýrsku” Burada geçen “þýrsku” = “Türkçe”]

[16] J.Lindow. Handbook of Norse Mythology, ABC-CLIO, 2001, s.22

[17] A.M Bruce. Scyld and Scef: Expanding the Analogues, Routledge, 2014, s.143-144

[18] S.Sturluson, the Prose Edda, Chapter 4
(http://www.vsnrweb-publications.org.uk/Edda-1.pdf)
[Orijinal: “Nær mi›ri verƒldunni var gƒrt flat hús ok herbergi er ágætast hefir verit, er kallat var Troja. fiat kƒllum vér Tyrkland.”]